Nhiếp ảnh theo nghĩa gốc là “vẽ bằng ánh sáng”. Cùng một người mẫu, cùng một bộ trang phục, nhưng chỉ cần thay đổi hướng sáng là bức ảnh có thể chuyển từ dịu dàng sang bí ẩn, từ tươi tắn sang kịch tính. Hiểu 5 kiểu chiếu sáng kinh điển dưới đây sẽ giúp bạn kiểm soát cảm xúc của bức chân dung, dù bạn dùng đèn studio hay chỉ có ánh nắng từ cửa sổ.
1. Ánh sáng Butterfly (hình cánh bướm)
Nguồn sáng đặt phía trước, cao hơn đầu người mẫu và chiếu xuống. Dưới mũi xuất hiện một bóng nhỏ hình cánh bướm. Kiểu sáng này làm nổi gò má, thon gọn gương mặt và rất phổ biến trong ảnh làm đẹp, ảnh thời trang. Đặt thêm tấm hắt sáng dưới cằm để làm mềm bóng ở cổ.
2. Ánh sáng Loop (vòng)
Nguồn sáng lệch sang một bên khoảng 30–45 độ và cao hơn tầm mắt. Bóng mũi tạo thành một vòng nhỏ chéo xuống má, không chạm vào bóng má. Đây là kiểu sáng “dễ ăn” nhất, hợp với hầu hết khuôn mặt và thường dùng trong ảnh chân dung đời thường.
3. Ánh sáng Rembrandt
Đặt tên theo danh họa Hà Lan, kiểu sáng này có nguồn sáng lệch khoảng 45–60 độ. Đặc trưng là một tam giác sáng nhỏ ở má phía tối. Rembrandt tạo cảm giác sâu lắng, cổ điển, rất hợp với chân dung nghệ thuật hay ảnh mang tính kể chuyện.
4. Ánh sáng Split (chia đôi)
Nguồn sáng đặt ở góc 90 độ so với người mẫu, chia khuôn mặt thành hai nửa sáng và tối. Kiểu sáng này mạnh mẽ, kịch tính, thường dùng cho ảnh cá tính hoặc chủ đề bí ẩn. Với ảnh chân dung nữ, nên dùng nhẹ tay và kết hợp tấm hắt để nửa tối không quá đen.
5. Ánh sáng Broad và Short
Đây là hai biến thể theo hướng xoay mặt. Broad lighting chiếu sáng phía mặt quay về máy ảnh, khiến gương mặt trông rộng hơn. Short lighting chiếu phía mặt quay ra xa, tạo hiệu ứng thon gọn và có khối hơn. Với chân dung nữ, short lighting thường được ưa chuộng hơn.
Áp dụng với ánh sáng tự nhiên
Bạn không cần đèn đắt tiền để áp dụng những kiểu sáng trên. Cửa sổ chính là một softbox khổng lồ. Muốn có ánh sáng Loop, hãy cho người mẫu đứng chéo 45 độ với cửa sổ. Muốn Split, cho người mẫu đứng song song với cửa sổ. Rèm mỏng giúp làm mềm ánh sáng, còn tấm bìa trắng đóng vai trò tấm hắt.
Ngoài trời, hãy tận dụng giờ vàng và bóng râm mở (open shade) – vùng dưới mái hiên hay tán cây nhưng vẫn nhìn ra bầu trời. Đây là nơi ánh sáng dịu, đều, rất đẹp cho da.
Luyện mắt nhìn ánh sáng
Cách tốt nhất để học là quan sát. Mỗi khi xem một bức chân dung đẹp, hãy nhìn vào mắt người mẫu để tìm “catchlight” – đốm sáng phản chiếu nguồn sáng. Vị trí đốm sáng cho bạn biết đèn đặt ở đâu. Muốn có nhiều ví dụ thực tế để phân tích, bạn có thể xem tại đây với hàng trăm bộ ảnh theo nhiều bối cảnh khác nhau. Hãy chú ý cách ánh sáng tôn lên gương mặt của những cô gái xinh đẹp trong từng bộ ảnh: ảnh nào dùng sáng cửa sổ, ảnh nào chụp ngược sáng, ảnh nào dùng bóng râm.
Những lỗi ánh sáng phổ biến
- Chụp giữa trưa nắng gắt khiến hốc mắt đen, mặt bóng dầu.
- Đèn flash điện thoại chiếu thẳng làm mặt phẳng, mất khối.
- Trộn nhiều nguồn sáng khác màu (đèn vàng + ánh sáng ban ngày) khiến da loang lổ.
Kết luận
Nắm vững 5 kiểu chiếu sáng kinh điển là bước nâng cấp lớn nhất bạn có thể làm cho ảnh chân dung. Hãy bắt đầu với một ô cửa sổ, một tấm bìa trắng và thử di chuyển người mẫu quanh nguồn sáng. Bạn sẽ ngạc nhiên vì chỉ vài bước chân có thể thay đổi hoàn toàn cảm xúc của bức ảnh.